W piątek 1 marca, z okazji obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, w piwnicach przy ul. Wileńskiej 2/4 w Warszawie, siedzibie dawnego aresztu, odbyła się, zorganizowana przez Fundację Grupy PKP, uroczystość upamiętniająca zamordowanych w tym miejscu Polaków. W uroczystości wzięli udział m.in. Krzysztof Mamiński, Prezes Zarządu PKP S.A., Mirosław Antonowicz, Przewodniczący Rady Fundacji Grupy PKP S.A., Członek Zarządu PKP S.A., Andrzej Olszewski, Członek Zarządu PKP S.A. oraz Katarzyna Kucharek, Prezes Zarządu Fundacji Grupy PKP.

Fot. Wojciech Kurek

Uroczystości rozpoczęły się przy ul. Wileńskiej 2/4, mieszczącej się na tyłach gmachu siedziby Centrali PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. Kiedyś pod tym adresem znajdował się Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego (MUBP), a w piwnicy tego budynku mieścił się areszt, wcześniej używany przez NKWD.

„Pamiętajmy o Żołnierzach Wyklętych, bo bez nich nie byłoby wolnej Polski” - powiedział w trakcie uroczystości Krzysztof Mamiński, Prezes Zarządu PKP S.A.  "Środowisko kolejarskie ma w swoim gronie wielu synów, którzy byli Żołnierzami Wyklętymi. (...) Środowisko kolejarskie pamięta o tych ludziach. Nam wszystkim jest przykro, że tyle lat trzeba było czekać na to, żeby o tych najgodniejszych synach i córkach polskiego narodu móc mówić głośno, czcić ich pamięć, a nie przez wiele lat, już podobno nawet w wolnej Polsce, mówić o nich po cichu, przekazywać to w gronie rodzinnym" - dodał.

Prezes Mamiński zapewnił, że pracownicy kolei, wraz z Instytutem Pamięci Narodowej, konserwatorem zabytków, będą starali się odsłonić to, co przez lata zostało zniszczone. „Jeszcze dziś widzimy tu na ścianach napisy z lat 50. Oczywiście, umieścimy tu tablicę pamiątkową i pamięć o Żołnierzach Wyklętych na pewno nie zginie, bo środowisko kolejarskie będzie o to dbać" – podkreślił Mamiński.

Na zdjęciu: Krzysztof Mamiński, Prezes Zarządu PKP S.A. w piwnicach – dawnym areszcie śledczym UB. Fot. Wojciech Kurek

Ks. Ryszard Marciniak poprowadził modlitwę w intencji pomordowanych w tym miejscu Polaków, a następnie wszyscy zebrani złożyli kwiaty i znicze w piwnicy budynku, w celach w których trzymano i maltretowano więźniów.

Prof. Zbigniew Tucholski z Instytutu Nauki Historii Polskiej Akademii Nauk opowiedział zebranym o historii miejsca.

Po zakończeniu uroczystości, mieszkańcy mogli zwiedzić piwnice budynku, gdzie zachowały się między innymi zapisy wyryte przez więźniów.

Fundacja Grupy PKP

***

Zanim w połowie stycznia 1945 r. Sowieci i ich polscy sojusznicy zajęli, prawie bez walki, lewobrzeżną Warszawę, przez wiele miesięcy okupowali Pragę. – Praga została zajęta, gdy po drugiej stronie Wisły trwało jeszcze Powstanie – zaznacza Marcin Łaszczyński z warszawskiego oddziału IPN. – W momencie, gdy ją zajęto od razu zajmowano dogodne dla siebie budynki, z piwnicami, w których można byłoby zrobić cele. To był znak instalowania się nowej, narzuconej władzy.

Po zajęciu Pragi przez Sowietów, szybko zabrakło więzień dla pojmanych żołnierzy AK i NSZ. Sowieci rozwiązali ten problem zajmując domy mieszkalne, z których usuwano mieszkańców. Zabierano lokale na swoje kwatery, a piwnice na cele więzienne.

Poniżej przedstawiamy kilka ważnych miejsc w Warszawie ściśle związanych z sowiecką okupacją:

  • Strzelecka 8 - pierwsza siedziba NKWD w Warszawie (NKWD ZSRR: Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR — centralny organ państwowy wchodzący w skład Rady Komisarzy Ludowych — rządu ZSRR, istniał pod tą nazwą w latach 1917-1946), następnie siedziba WUBP (Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego: jednostka terenowa Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, utworzonego w Lublinie w sierpniu 1944). Urzędował tam osławiony kat Polaków, gen. Iwan A. Sierow. To on zasłynął zwabieniem na rozmowy przywódców polskiego państwa podziemnego. Wśród 16 polityków byli delegaci partii politycznych oraz J.S. Jankowski – delegat rządu i wicepremier na kraj i gen. Leopold Okulicki ps. Niedźwiadek – ostatni komendant główny AK i pierwszy komendant organizacji „Nie” – kontynuatorki Armii Krajowej. Generał Sierow osobiście ich aresztował. Zostali wywiezieni do Moskwy i osadzeniu w więzieniu NKWD na Łubiance. W pokazowym procesie (tzw. Procesie 16) – prowadzonym wbrew prawu międzynarodowemu – skazano ich na kary wieloletniego więzienia. Trzech z nich skrytobójczo zamordowano. Generał Sierow za ten haniebny wyczyn został przez Józefa Stalina odznaczony tytułem Bohatera Związku Radzieckiego.
  • 11 Listopada 68 - siedziba Trybunału Wojennego Armii Czerwonej.
  • Namysłowska - pomnik ku czci pomordowanych w praskich więzieniach w latach 1944-1956 stanął na terenie byłego Karno-Śledczego Więzienia Warszawa III - Praga, tzw. Toledo. Więzienie NKWD było przeznaczone dla żołnierzy Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych oraz innych organizacji podziemnych. Pomnik odsłonięto 30 września 2001 r.
  • Cyryla i Metodego 4 - druga siedziba Miejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego Warszawa Praga. Przed II wojną światową przy ul. Cyryla i Metodego 4 mieścił się akademik dla studentów teologii prawosławnej. Na piętrach urządzono sale przesłuchań, a w podziemiach – areszt. Zajmowano się tu lżejszymi niż na ul. Sierakowskiego sprawami, głównie inwigilując warszawiaków i tropiąc ludzi nastawionych nieprzychylnie do narzuconego ustroju.
  • Jagiellońska 38 - siedziba Trybunału Wojennego Armii Czerwonej.
  • Sierakowskiego 7 (przed wojną mieścił się tam Żydowski Dom Akademicki) - siedziba NKWD w latach 1944-1946, WUBP w latach 1946-1954. W 1945 r. główną siedzibę NKWD przeniesiono na ul. Sierakowskiego 7. To właśnie tutaj enkawudziści urządzili cele dla więźniów politycznych. Przesłuchiwano ich, czyli torturowano na wyższych piętrach. Jednak najcięższym przesłuchaniom i torturom byli poddawani więźniowie w tzw. Okrąglaku – przybudówce mieszczącej się na tyłach głównego, okazałego gmachu. Po 1956 r. lokum miała tam Wojewódzka Komenda Milicji Obywatelskiej.
  • Cmentarz Bródnowski - mogiła zbiorowa w kwaterze 45N, w której spoczywają członkowie podziemnych organizacji niepodległościowych straceni lub zamęczeni na terenie nieistniejącego już więzienia przy ul. 11-go Listopada, w skutek walki z narzuconym systemem totalitarnym w okresie od 1944 do 1956 r

1 marca w całym kraju obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Święto zostało wprowadzone w 2011 r. Data 1 marca nie jest przypadkowa. Tego dnia 1951 r. w piwnicach warszawskiego więzienia przy ul. Rakowieckiej wykonano wyroki śmierci na siedmiu członkach IV Komendy Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”: ppłk Łukasz Ciepliński, mjr Adam Lazarowicz, por. Józef Rzepka, kpt. Franciszek Błażej, por. Józef Batory, Karol Chmiel i mjr Mieczysław Kawalec, którzy tworzyli ostatnie kierownictwo ostatniej ogólnopolskiej konspiracji kontynuującej po 1945 r. dzieło Armii Krajowej.

Zachęcamy do odwiedzenia strony internetowej powstałej w ramach projektu „W samym środku miasta Praskie katownie”, na której można nie tylko zapoznać się z historią praskich katowni, ale też wysłuchać przewodnika, zobaczyć zdjęcia i obejrzeć filmy. Tutaj: http://www.praga.gpg24.pl/punkty/1

Fundacja Grupy PKP